9 . جغرافياى ديرينه ( ديرينه‌شناسى ) وضعيت پوستهء زمين از نظر قرار گرفتن خشكيها و درياها در روزگاران گذشته و وضع جغرافيايى زمين را در گذشته بر اساس مطالعات چينه‌شناسى مناطق مختلف زمين مشخص مىكند . به‌طور كلى در چينه‌شناسى و جغرافياى ديرينه دو موضوع زير بررسى مىشود : الف ) تعيين توالى طبقات ( زمين ) در دوره‌هاى مختلف زمانى كه از روى آنها مىتوان تاريخ وقوع حوادث زمين‌شناسى را تعيين كرد . ب ) تعيين توالى طبقات ( زمين ) در مكان كه از روى آنها مىتوان جغرافياى دوره‌هاى مختلف زمين‌شناسى را از لحاظ تغيير چهره يا رخسارهء ( رسوبات ) طبقات مشخص كرد . در ديرينه‌شناسى همچنين دوره‌هاى فعاليت آتشفشانها و تشكيل سنگهاى خارا و دگرگونى آنها مورد بررسى قرار مىگيرد . بنابراين علوم چينه‌شناسى و جغرافياى ديرينه كه در آنها تاريخ زمين در زمان و مكان مطالعه مىشود ، در حقيقت اساس بررسى تاريخ زمين محسوب مىشوند . 10 . جغرافياى نظامى دانشى است كه ارتفاعات و معابر آنها ، رودها ، جنگلها ، دشتها و راه ورود و خروج آنها را كه اهميت نظامى دارد ، بررسى مىكند و همچنين درباره موقعيت شهرها و نوع محصولات كشاورزى هر منطقه از نظر سهولت دستيابى به آنها هنگام جنگ ، گفتگو مىكند . 11 . اقيانوس‌شناسى بررسى علمى پديده‌هايى است كه اختصاص به اقيانوسها دارد و از دو ديدگاه مورد مطالعه قرار مىگيرد : الف ) مطالعهء فيزيكى كه از شكل و ساختمان ، ناهمواريهاى كف و بستر ، جريان آب ، درجهء حرارت و غلظت آب اقيانوسها گفتگو مىكند . ب ) مطالعه بيولوژيك كه در آن ، « حيات در اقيانوسها » و زندگى حيوانى و گياهى با توجه به محيط اقيانوسها به‌طور كامل بررسى مىشود . « 1 » 12 . اقليم‌شناسى و هواشناسى « 2 » بررسى جوّ زمين و ارتباط آن با سنگين اسپهر « 3 »

--> ( 1 ) . فلسفهء جغرافيا ؛ ص 31 . ( 2 ) . meteorology ( 3 ) . sangin espehr